pinacotheek

Een pinacotheek of op z'n sjiek Pinacotheca stamt nog uit de Romeinse tijd. In de tijd van de grote Romeinse keizers had vrijwel elke vermogende Romein zijn eigen pinacotheek, oftewel kunstverzameling. De verzameling bestond veelal uit geschilderd werk, maar er werd ook gepronkt met beeldhouwwerk en mooie geschriften. in de 17e eeuw werd het weer erg mode om je rijkdom te tonen door wanden van de voornaamste zaal of gallerij (brede gang) in het huis van boven tot onder te stofferen met dure schilderijen, iets wat dan ook volop gedaan werd. Op legio schilderijen staan pietepeuterige figuren in dure gewaden zich te vergapen aan een magnifieke wand vol met schilderijen. Voor elk wat wils!

Crystal Palace

Cristal Palace was een uit de kluiten gegroeid kas-achtig bouwsel dat in 1851 het neusje van de industriële bouwkunst was. Het werd gebouwd voor de wereldtentoonstelling in Londen. Naast een enorme hoeveelheid van 84.000 m² vlakglas was er ook flink wat gietijzer (en klinknagels) nodig om het "kristallen" gevaarte zijn stevigheid te geven. Het gegoten vlakke glas was een nieuwigheid en zorgde er voor dat er relatief goedkoop gebouwd kon worden. Wat mij zo facineert aan het gebouw is dat het "paleis" ondanks zijn glazen behuizing en metalen verbindingswerk niet kil of modern oogt. Het gebouw zat met oog voor detail in elkaar en heeft een warm karakter dat uitnodigd om er te zijn. Ik vraag me zelfs af of we niet weer terug zouden moeten naar meer van zulke mooie gebouwen in plaats van de onpersoonlijke en vaak schreeuwerige glazen torens die vandaag de dag de 'state of the art' moeten verkondigen.

Wat in 1851 begon als een licht kristallen sprookjespaleis eindigde in 1936 met een desastreuze brand in het opgelapte glazen complex. Daarmee viel de droom om ook toekomstige generaties te laten genieten van dit majestueuze bouwwerk in scherven uiteen.

ivoren venus

In de Victoriaanse tijd hielden ze er een merkwaardige smaak voor morbide dingen op na. Anatomische modellen waren dan ook populaire onderwerpen voor openbare tentoonstellingen. Educatie, zinneprikkeling en een wijze les in deugdzaamheid gingen hand in hand. De modellen werden gemaakt van vleeskleurig papier maché, ivoor, hout en was. Het leverde fabelachtige, lugubere en levensechte modellen op over bijvoorbeeld een dissectie met zicht op de inwendige organen of een serie over geslachtsziektes. De mens werd in al z'n naakte schoonheid en lelijkheid verheerlijkt. Juist dat laatste zorgde voor een tegenreactie. Onder het mom van "verwerpelijke lijken verheerlijking" werden vele modellen vernietigd. De overgebleven modellen doorstonden de tand des tijds in duistere achterkamers en stoffige depots en zijn dan ook uiterst zeldzaam.


Een van de meest bijzondere vormen van anatomiemodellen is zogenaamde anatomische venus. Dit waren mooie, naakte dames waarvan de torso geopend kon worden en de inwendige organen bekeken. Meestal hebben deze modellen een baarmoeder in zwangere "staat". De zwangere vrouwen hebben mooie gezichten die lijken op de traditionele beelden van de Madonna. De wassen versies hebben zelfs echt (schaam)haar. Die levensgrote vrouwen zijn oorspronkelijk gemodeleerd voor privé-collecties, of een medisch-wetenschappelijk nut. De ivoren pocket venus (veelal vervaardigd uit een stuk ivoor), was te klein voor een echte representatie van alle organen en is wellicht gebruikt als voorlichtingsmateriaal voor de puberende elite. Werd het gesprek over bloemetjes en bijtjes tóch nog interessant.  

Gevierd gehandicapt

.

.

Dat mensen met een afwijking ware goudmijntjes kunnen zijn wisten ze aan het begin van de 19e eeuw maar al te goed. Op kermissen en bij het circus waren mensen met een afwijking ware attracties met een goed betaalde baan. Natuurlijk zijn er ook voorbeelden waarbij mensen uitgebuit werden om hun uiterlijk of een afwijking anderszins. Het dieptepunt ligt wat dat betreft bij de nazi's (zie dit voorbeeld voor mensen zonder kippenvel). Maar wat mij betreft ligt daar bij geschiedschrijvers veel te veel de nadruk op. Kijk bijvoorbeeld maar eens naar de volgende voorbeelden: de man met twee gezichten, de vrouw van staal, de tweehoofdige nachtegaal of de halve vrouw . Het zijn allen voorbeelden van mensen, met voorspoed en tegenslag die iets van hun leven maakten.

De "Freakshows" gingen uiteindelijk ten onder aan het veranderende mensbeeld, waarbij er voor afwijkende mensen die niet aan het perfecte schoonheidsbeeld voldeden geen plaats meer was. Tegenwoordig wordt er met handschoentjes omgegaan met mensen die net even anders zijn. Behandelen is natuurlijk een zeer goede zaak, maar betuttelen tast de gelijkwaardigheid van mensen aan. Mongooltjes werden gehandicapten en later "mensen met mogelijkheden". Net alsof dat iets verandert aan hun menselijkheid. Wat een hokjesgeest. Ja, er zijn schijtvervelende gehandicapten en "normale" mensen die minder met hun mogelijkheden doen. Ieder mens is uniek en hoort zelf invulling te kunnen geven aan zijn of haar leven. De normale mens bestaat niet.

Met een zeer grote dank aan The Human Marvels, dé site (zeer mooi vorm gegeven overigens) waar de verhalen van deze mensen met buitengewoon bijzondere mogelijkheden verzameld zijn.